Κριτική ανάλυση – αξιολόγηση της έρευνας «Η ελληνική κρίση στα διεθνή ΜΜΕ» του Γιώργου Τζογόπουλου.

Κριτική ανάλυση – αξιολόγηση της έρευνας «Η ελληνική κρίση στα διεθνή ΜΜΕ» του Γιώργου Τζογόπουλου(Εργασία μου για το τμήμα Επικοινωνίας & Δημοσιογραφίας του Ανοικτού Πανεπιστημίου Κύπρου στην ενότητα ΕΔΜ 60: «Τέχνη και Τεχνική της Δημοσιογραφίας»)

  1. 1.     Εισαγωγή:

Με την παρούσα εργασία θα επιχειρηθεί να προσεγγιστεί κριτικά η μελέτη Τζογόπουλου με τίτλο: «Η ελληνική κρίση στα διεθνή ΜΜΕ», που δημοσιεύθηκε τον Απρίλιο του 2011 στα Κείμενα Εργασίας του ΕΛΙΑΜΕΠ. Ερευνήθηκε η περίοδος Οκτωβρίου 2009 (οπότε και ξέσπασε η μεγάλη οικονομική κρίση στην Ελλάδα) μέχρι και το διάστημα της δημοσίευσής της (Τζογόπουλος,2010).

Ο συγγραφέας χρησιμοποιεί τα μεθοδολογικά εργαλεία της ποσοτικής και συνδυαστικά και ποιοτικής έρευνας, που ενδείκνυνται για την κατανόηση και αποκωδικοποίηση της συμπεριφοράς του κοινού, των επιδράσεων του δημοσιογραφικού λόγου και του περιεχομένου των ΜΜΕ. Στόχος του συγγραφέα είναι  η χρήση των πιο θετικών στοιχείων από κάθε μια από τις δύο προαναφερθείσες μεθόδους επιστημονικής έρευνας (Κυριαζή,2011).

Στην πορεία της ανάγνωσης της μελέτης προέκυψαν σημαντικά ζητήματα σχετικά με το ρόλο των δημοσιογράφων και των Μέσων στη διαμόρφωση και αντανάκλαση της κοινής γνώμης καθώς επίσης και σχετικά με τη διασύνδεση των Μέσων με πολιτικά, επιχειρηματικά και οικονομικά συμφέροντα. Σε πολλές περιπτώσεις εθίγη και το ζήτημα της δημοσιογραφικής κουλτούρας που σημαδεύει τον κάθε αρθρογράφο.

  1. 2.     Κυρίως Μέρος:

Η μελέτη εκκινεί με μια σημαντική διαπίστωση για την επικοινωνιακή πολιτική της ελληνικής κυβέρνησης που όφειλε να αλλάξει για να προσαρμοστεί στα δεδομένα της κρίσης. Το κλασσικότερο παράδειγμα της αρχής της αυξημένης δημοσιότητας σε περιόδους επίλυσης κρίσεων έγινε πράξη από τον Υπουργό Οικονομίας Γ. Παπακωνσταντίνου, που έδωσε στο διάστημα της έρευνας της μελέτης πάνω από 400 συνεντεύξεις σε ξένα ΜΜΕ. Αυτή είναι μια σωστή επισήμανση από πλευράς Τζογόπουλου καθώς σύμφωνα με τον Peart η δημοσιότητα είναι η πιο ορατή λειτουργία των δημοσίων σχέσεων στην πολιτική και επεκτείνει την δημόσια γνώση γύρω από τις ενέργειες των εκφραστών αυτής (Peart,2005).

Μια ακόμη πολύ σημαντική επισήμανση του Τζογόπουλου έχει να κάνει με την εκ μέρους μερικών σημαντικών Μέσων διόγκωση του αληθούς μεγέθους του δημοσιονομικού προβλήματος κερδοσκοπώντας έτσι έναντι της Ελλάδας αλλά και δυσκολεύοντας τη λύση του προβλήματος. Η συγκεκριμένη στάση των ΜΜΕ που ακολούθησαν την ως άνω πρακτική ανήκει στην περίπτωση της εσκεμμένης κατασκευής της πραγματικότητας (constructivism) (Johnson-Cartee,2005).

Επεκτείνοντας τη σκέψη του αυτή ο Τζογόπουλος αναφέρεται στο συχνά παρατηρούμενο φαινόμενο τα media να υπηρετούν την πολιτική ελίτ. Υπ’ αυτήν την έννοια εντάσσει και τη λυσσαλέα επίθεση των ξένων ΜΜΕ έναντι της ελληνικής οικονομίας και κοινωνίας σε αρμονική γραμμή με την εξυπηρέτηση του στόχου των πολιτικών της Τρόϊκας για εθνική εξυγίανση (Gunter & Mughan,2000).

Πολύ σωστή κρίνεται και η επισήμανση του Τζογόπουλου πως η Ελλάδα απασχόλησε σε τέτοιο βαθμό τη διεθνή ειδησεογραφία για τον απλούστατο λόγο ότι άγγιζε η περίπτωση τα ενδιαφέροντα χωρών που θεωρούνται ελίτ καθώς υπήρξε ο κίνδυνος να συμπαρασυρθούν και άλλες οικονομίες σε ενδεχόμενο πτώχευσης στην Ελλάδα. Συγκεκριμένα αυτό που απασχόλησε σε μεγάλο βαθμό τα ξένα ΜΜΕ ήταν ο βαθμός έκθεσης των τραπεζών τους στο ελληνικό χρέος καθώς και τα χρέη της Ελλάδας έναντι των γερμανικών τραπεζών (Galtung & Ruge,1999).

Η ποσοτική έρευνα χρησιμοποιήθηκε από τον Τζογόπουλο στο πρώτο μέρος της ανάλυσής του θέλοντας να αναδείξει τόσο το πλήθος των δημοσιευμάτων που αφορούσαν την Ελλάδα κατά την περίοδο έρευνας όσο και την αυξομείωση του ενδιαφέροντος ανά χρονική στιγμή εντός του χρονοπαράθυρου της έρευνας. Διαπιστώθηκε, όμως, μια εγγενής αδυναμία που είχε να κάνει με την  κατηγοριοποίηση των άρθρων που μελετήθηκαν ανά θεματική κατηγορία. Αυτό συνέβη καθώς εντός του ίδιου άρθρου μιας εφημερίδας δύνανται να αναλύονται πλείονα του ενός ζητήματα. Αυτό το κενό (της κατηγοριοποίησης των άρθρων δηλαδή ανά θεματική ενότητα) το κάλυψε ο Τζογόπουλος με την ποιοτική μέθοδο ερεύνης και δη με την τακτική του framing. Για τη μέθοδο αυτή έχουν κάνει λόγο πολλοί συγγραφείς μεταξύ των οποίων και οι Miller & Dingwall που ανέφεραν χαρακτηριστικά ότι o υπεύθυνος για τη λήψη της συνέντευξης μπορεί να οδεύσει τον συνεντευξιαζόμενο στο σημείο που θέλει να εστιάσει και έτσι γίνεται σαφής ο προσανατολισμός του ζητούμενου (Miller & Dingwall, 1997).

Ο Τζογόπουλος είναι άριστος γνώστης των αρχών της σημειολογίας και επί τη βάση αυτής της παραδοχής μελετά τις εφημερίδες και τα site αυτών ως κομμάτι των ΜΜΕ που αποτελούν το μηχανισμό παραγωγής μηνυμάτων με τη χρήση σημείων. Φυσικά δεν θα πρέπει να λησμονούμε και το γεγονός ότι κάθε Μέσο κωδικοποιεί την πραγματικότητα διαφορετικά και αυτό είναι και ζήτημα που επαφίεται στην όλη κουλτούρα του δημοσιογράφου (Σεραφετινίδου, 2005).

Στο πλαίσιο της σημειολογίας ο Τζογόπουλος αναλύει το ειδικό βάρος που προσδίδουν στην επιρροή της κοινής γνώμης λέξεις/εκφράσεις των μεγάλων εφημερίδων όπως: η χώρα που καταναλώνει περισσότερα από όσα ξοδεύει, χρεοκοπημένη, μεγάλου δημοσίου τομέα, άνευ ανταγωνιστικότητας, Οδύσσεια, Μαραθώνιος, διέξοδος στην κρίση μπορεί να είναι η πώληση ελληνικών νησίων κ.α. Οι δημοσιογράφοι γνωρίζουν πολύ καλά ότι ο αντίκτυπος θα είναι σοβαρός στην κοινή γνώμη και έτσι θα πρέπει να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί καθώς μπορεί κάλλιστα να υπερβάλλουν και να δημιουργηθεί λάθος εικόνα όχι μόνο στην κοινή γνώμη αλλά και σε ξένους επενδυτές ή αναλυτές και έτσι να προξενηθεί γενικότερη ζημία στην οικονομία της χώρας αναφοράς.

Μια εξίσου σημαντική πτυχή της λειτουργίας του δημοσιογράφου (την οποία επισημαίνει με σαφήνεια και ο Ragin στην μελέτη του με τίτλο: Constructing Social Research: The Unity and Diversity of Method) είναι η ανάγκη για εις βάθος χρόνου μελέτη των προοπτικών και αναπαραστάσεων του θέματος που αναλύουν. Σε αυτό, μάλιστα, ομοιάζουν προς τους κοινωνικούς αναλυτές και εάν το πράττουν αυξάνουν την αξιοπιστία των γραφομένων τους. Αυτό που απαγορεύεται είναι η επιλεκτική – και κατόπιν πίεσης – επιλογή δεδομένων για να οδηγηθούν σε συμπεράσματα που απέχουν πόρρω της πραγματικότητας (Ragin,2010).

Στην γραμμή του Ragin πατά και ο Τζογόπουλος όταν κάνει αναφορά με οξύ ύφος στην επιδερμική προσέγγιση, τον επιφανειακό χαρακτήρα των υπό μελέτη κειμένων και το έλλειμμα διερευνητικής δημοσιογραφίας που έχει συγκεντρώσει  αρνητικές κριτικές και εκ μέρους των ακαδημαϊκών για την ποιότητα του Τύπου. Την άποψή του αυτή τη στηρίζει στο γεγονός ότι ο ξένος τύπος ενώ γνώριζε τις ελληνικές παθογένειες δεν είχε γράψει κάτι σημαντικό για να τις αναδείξει νωρίτερα προ κρίσης. Όταν ξέσπασε, όμως, η τελευταία έκανε λυσσαλέο αγώνα για να τις φέρει στο φως.

Στα πολύ θετικά σημεία της μελέτης Τζογόπουλου  κρίνεται η διάθεση αυστηρής αυτοκριτικής αναφορικά στα οικεία λάθη που έδωσαν τροφή στα ξένα ΜΜΕ να επιτεθούν στην Ελλάδα. Κατά πρώτον αναφέρει την αδυναμία του ελληνικού πολιτικού συστήματος να εκπροσωπήσει τη χώρα με μια κοινή διαπραγματευτική γραμμή για τα συμφέροντα του τόπου στις μεγάλες συνομιλίες με τους θεσμικούς εκπροσώπους της Ε.Ε. και του ΔΝΤ και της ΕΚΤ. Εν συνεχεία αναφέρεται στο λάθος της παραδοχής δημοσία εκ μέρους του Έλληνα πρωθυπουργού ότι κυβερνά μια χώρα διεφθαρμένη. Επίσης το να εκβιάσουμε καταστάσεις με την απειλή προσφυγής στις κάλπες (θυμίζουμε ότι χρησιμοποιήθηκε και από την κυβέρνηση Παπανδρέου αλλά και από την κυβέρνηση Σαμαρά) θεωρείται επιεικώς άστοχη αναφορά. Τέλος στα λάθη της ελληνικής πλευράς θα πρέπει να συγκαταλέγεται και η πολλές φορές «εχθρική» συμπεριφορά έναντι των ξένων ανταποκριτών, που απλά κάνουν τη δουλειά τους με τα όποια λίγα και τις περισσότερες φορές μη αξιόπιστα στοιχεία συλλέξουν.

Η τελική διαπίστωση από πλευράς Τζογόπουλου στην οποία αξίζει να γίνει αναφορά είναι η ανάγκη τα ΜΜΕ να προβάλουν και τα θετικά στοιχεία μιας οικονομίας και κατ’επέκταση ενός λαού που βρίσκεται σε δεινή θέση (στην περίπτωση της Ελλάδας για παράδειγμα είναι ελάχιστες οι αναφορές στην ελληνική ναυτιλία που αποτελεί το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα της ελληνικής οικονομίας) καθώς αυτό επιβάλλουν οι κανόνες της αντικειμενικής κάλυψης των γεγονότων. Κατά την Degand, άλλωστε, η αυτοκριτική στον δημοσιογραφικό κλάδο αλλά και η έξωθεν καλώς νοούμενη κριτική βοηθούν το δημοσιογράφο να ανακαλύψει εκ νέου τους λόγους για τους οποίους επέλεξε να ασκήσει το επάγγελμά του (Degand,2012).

  1. 3.     Επίλογος:

Από τα όσα προαναφέρθηκαν μέχρι στιγμής στην παρούσα εργασία είναι δυνατόν να εξαχθεί το συμπέρασμα ότι  η υπό ανάλυση μελέτη του Τζογόπουλου για το ΕΛΙΑΜΕΠ υπήρξε ρεαλιστική, με ορθολογική δόμηση του περιεχομένου και με εκμετάλλευση των συγκριτικών πλεονεκτημάτων τόσο της ποιοτικής μεθόδου (με άντληση πληροφοριών από σημαίνοντα πρόσωπα της πολιτικής σκηνής και απόψεων από κορυφαίους δημοσιογράφους που κάλυψαν τα τεκταινόμενα στην Ελλάδα την περίοδο της εκκίνησης της οικονομικής κρίσης και της υπογραφής του Μνημονίου) όσο και της ποσοτικής (με ανάγνωση και αποδελτίωση πληροφοριών από τις μεγαλύτερες ποιοτικές εφημερίδες από Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής, Αγγλία, Γαλλία, Γερμανία και Ιταλία).

Οι διαπιστώσεις που κάνει, σαφώς εάν εξετασθούν υπό το πρίσμα της παρόδου 2,5 ετών από το κλείσιμο του χρονοπαραθύρου της έρευνας, μπορεί κανείς να ισχυριστεί ότι έχουν αλλάξει όπως επίσης έχουν αλλάξει και τα δεδομένα στην προσπάθεια της χώρας για την έξοδο από την οικονομική κρίση με την εμφάνιση για πρώτη φορά από το 2009 ενός πρωτογενούς (έστω και μικρού) πλεονάσματος.

Φυσικά ακόμη και σήμερα μερικά στοιχεία (που η ελληνική πλευρά θεωρεί ως διαπραγματευτικά όπλα αλλά η διεθνής πολιτική σκηνή και οι δημοσιογράφοι ξένων δικτύων ενημέρωσης απορρίπτουν και για παράδειγμα αναφέρεται η απειλή προσφυγής στην κάλπη), ξενίζουν με την επίκλησή τους, παραμένουν ίδια και δείχνουν είτε το ρηχό σχεδιασμό της προετοιμασίας μιας σταθερής διαπραγματευτικής στάσης είτε  την συναισθανόμενη αδυναμία άρθρωσης ισχυρού λόγου με αντεπιχειρήματα λόγω ελλειμματικών επιδόσεων στις απαιτούμενες αλλαγές και μεταρρυθμίσεις.  Αυτό συμπεριλαμβάνεται στα θετικά της ολικής αποτίμησης της μελέτης καθώς προείδε κάποιες παθογένειες και τις αποτύπωσε και δικαιώνεται από την ιστορική εξέλιξη των πραγμάτων.

Πλέον με την πάροδο ετών από το κλείσιμο της έρευνας έχουμε φθάσει στο σημείο οι υπεύθυνοι χάραξης της οικονομικής πολιτικής για τη χώρα μας (ΔΝΤ & Ε.Ε. & ΕΚΤ) να αναγνωρίζουν και τυχόν λάθη και αυτά λαμβάνουν ιδιαίτερη δημοσιότητα.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

  1. 1.      Κυριαζοπούλου Ν. (2011). Η κοινωνιολογική έρευνα: Κριτική επισκόπηση των μεθόδων και των τεχνικών. Αθήνα: Πεδίο.
  2. 2.      Σεραφετινίδου Μ. (2005). Κοινωνιολογία των Μέσων Μαζικής Επικοινωνίας: Ο ρόλος των μέσων στην αναπαραγωγή του σύγχρονου καπιταλισμού. Αθήνα: Gutenberg.
  3. 3.      Τζογόπουλος Γ. (2011). Η ελληνική κρίση στα διεθνή ΜΜΕ. Αθήνα: ΕΛΙΑΜΕΠ.
  4. 4.      Degand A. (2012). “Journalistic (self)-critisism: Effect of convergence managerial strategies on journalistic representations. Observatorio Journal, Volume 6, Issue 3, pp.261-281.
  5. 5.      Galtung J. & Holmboe – Ruge M. (1999), “The Structure of Foreign News”, Howard Tumber (ed.), News: A Reader, Oxford & New York: Oxford University Press.
  6. 6.      Gunther R. & Mughan A. (2000). Democracy and the Media: A Comparative Perspective. UK & USA: Cambridge University Press.
  7. 7.      Johnson-Cartee K. (2005). News Narratives and News Framing: Constructing Political Reality. USA: Rowman & Littlefield.
  8. 8.      Miller G. & Dingwall R. (1997). Context and Method in Qualitative Research. USA & UK: Sage.
  9. 9.      Peart J. (2005). “Journalists’ views of companies’ media relations during crisis”, in Galloway & Kwansah-Aidoo, Public Relations Issues and Crisis Management. Australia: Cengage Learning Australia.
  10. 10.  Ragin C. (2010). Constructing Social Research: The Unity and Diversity of Method [2nd Edition]. UK & USA: SAGE Publications.
  11. http://www.eliamep.gr/wp-content/uploads/2011/04/16_2011_-WORKING-PAPER-_-Tzogopoulos-G-.pdf
Advertisements

About garddam

Δημοσιογραφικό Ενημερωτικό Portal
Gallery | This entry was posted in Uncategorized. Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s