Κοινωνικός Αποκλεισμός Μεταναστών- Πολιτισμική Ετερότητα-Εθνική Ταυτότητα

zhshs-hellas-orthodoxy1

 

  1. 1.     Εισαγωγή:

Με την παρούσα ερευνητική προσπάθεια θα επιχειρηθεί να προσεγγιστεί ο κοινωνικός αποκλεισμός των μεταναστών επί τη βάσει της πολιτισμικής ετερότητας[1] και της διαφορετικής εθνικής ταυτότητας από εκείνη του ελληνικού γηγενούς πληθυσμού.

Στη σύγχρονη πολυπολιτισμική κοινωνία – στην οποία ζει ο μέσος Έλληνας – η ύπαρξη μεταναστών αποτελεί στοιχείο της καθημερινότητάς του. Σε μερικές, μάλιστα, περιοχές της πρωτεύουσας έχει αλλάξει η πληθυσμιακή σύνθεση και οι μετανάστες πλειοψηφούν.

Τα νέα αυτά δεδομένα, δοκιμάζουν τα όρια αντοχής και ανοχής του γηγενούς πληθυσμού και πολλές φορές η παρατηρούμενη κοινωνική ετερότητα αποτελεί έναυσμα ταραχών ένθεν και ένθεν. Τα φαινόμενα βίας, ρατσισμού και ξενοφοβίας έχουν αυξηθεί και πρόσφατα η ελληνική κοινωνία μετετράπη σε θεατή ακόμη και στυγνών δολοφονιών για ασήμαντη αφορμή.

Η σύγχρονη επιστημονική παραγωγή, προκειμένου να εξηγήσει τα αίτια του κοινωνικού αποκλεισμού, έχει χρησιμοποιήσει αρκετές κοινωνιολογικές θεωρίες μεταξύ των οποίων επελέγη στην παρούσα εργασία η Σύγχρονη Συγκρουσιακή Θεωρία (Contemporary Conflict Theory)[2] ως μια εκ των ποικίλων συγκρουσιακών θεωριών (Conflict theories)[3].

Ειδική αναφορά θα γίνει και στις θετικές (θεσμικές και μη) ενέργειες που γίνονται για την άμβλυνση των ανισοτήτων και την αποδοχή της κοινωνικής εταιρότητας των μεταναστών.

 

  1. 2.     Κυρίως Μέρος:

2.1 Ανάλυση του φαινομένου του κοινωνικού αποκλεισμού των μεταναστών    

       επί τη βάσει της σύγχρονης μορφής της Συγκρουσιακής Θεωρίας

       (Contemporary Conflict Theory)

Το ζήτημα της κοινωνικής ενσωμάτωσης και της ευρύτερης αποδοχής των μεταναστών στην ελληνική κοινωνία του σήμερα, αποτελεί μια δυσεπίλυτη εξίσωση. Οι ανισότητες που δημιουργούνται είναι μεγάλες και ορατές κυρίως στον εργασιακό χώρο, όπου πολλές φορές οι μετανάστες αντιμετωπίζονται από τους εργοδότες ως άνθρωποι Β΄ Κατηγορίας χωρίς ασφαλιστικά δικαιώματα. Το πρόβλημα του κοινωνικού αποκλεισμού για την κοινωνιολογική θεώρηση των πραγμάτων (όπως αναγνωρίζει και ο Giddens), δεν αφορά μόνο το άτομο αλλά αντανακλά ένα σαφώς ευρύτερο συλλογικό ζήτημα που χρήζει περαιτέρω διερεύνησης. Πρόκειται, συνεπώς, για ένα ζήτημα ευρύτερου δημόσιου ενδιαφέροντος[4].

Η κοινωνιολογική θεωρία, την οποία και επιλέξαμε για να ερευνήσουμε το θέμα του κοινωνικού αποκλεισμού, που περιγράφεται από τον τίτλο: Σύγχρονη Συγκρουσιακή Θεωρία (Contemporary Conflict Theory) δίδει μεγάλες εξηγήσεις στην όλη προβληματική που δημιουργείται με την πολυάριθμη παρουσία μεταναστών στη χώρα μας τα τελευταία χρόνια και εξηγεί σε έναν ικανό βαθμό τη συμπεριφορά του γηγενούς πληθυσμού έναντι των μελών των κοινοτήτων των μεταναστών. Άλλωστε η κοινωνιολογία εν γένει βοηθά είτε ατομικά είτε συλλογικά τους ανθρώπους να κατανοήσουν βαθύτερα τα προβλήματα και τον τρόπο ζωής των συνανθρώπων τους ανεξαρτήτως εθνικότητας, φυλής και λοιπών χαρακτηριστικών[5].

Η διαπίστωση, λοιπόν, στην οποία προβαίνουν οι κυριότεροι εκφραστές της Σύγχρονης Συγκρουσιακής Θεωρίας[6] συνοψίζεται στην ακόλουθη παραδοχή: πως η σύγχρονη κοινωνική δομή  έχει δομηθεί επί τη βάσει της κυριαρχίας μερικών κοινωνικών ομάδων έναντι άλλων (στην περίπτωσή μας αυτό που συμβαίνει είναι η επικυριαρχία του γηγενούς πληθυσμού έναντι των μεταναστών πλην ελαχίστων εξαιρέσεων όπου και παρατηρείται το ακριβώς αντίστροφο) μέσα από το διαμοιρασμό κοινά αποδεκτών συμφερόντων.

Πλέον, η παλιά παραδοχή της μαρξιστικής θεωρίας σχετικά με την ταξική πάλη ανοίγει και επεκτείνεται και έτσι σχεδόν κάθε κοινωνική ομάδα μπορεί να έρθει σε σύγκρουση με κάποια άλλη ανεξάρτητα εάν αυτό συμβαίνει για λόγους οικονομικής καθαρά φύσεως ή και κοινωνικής. Φυσικά, αυτή η νεότερη θεωρητική προσθήκη εξυπηρετεί το σκοπό της ανάλυσής της παρούσας σύντομης ερευνητικής προσπάθειας εν τη εννοία ότι μπορεί να γίνει εύκολα αντιληπτό από τον αναγνώστη το γιατί οι γηγενείς πληθυσμοί στρέφονται εναντίον των μεταναστών και έτσι δημιουργούνται αλλά και παγιώνονται συμπεριφορές που συνθέτουν το πάζλ του κοινωνικού αποκλεισμού.

Καθοριστικός παράγοντας όξυνσης ή μείωσης του φαινομένου του κοινωνικού αποκλεισμού στις σύγχρονες καπιταλιστικές κοινωνίες (όπως και η ελληνική) είναι η στάση που διατηρούν τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης (ΜΜΕ) έναντι του ζητήματος. Εάν αυτή είναι δριμεία και δεν αφήνει κανένα περιθώριο στη λαϊκή μάζα να σχηματίσει αυτόνομα μια γνώμη ίσως και θετική έναντι των συνανθρώπων μας που οι συνθήκες στην πατρίδα τους, τους έφεραν εδώ τότε δεν θα υπάρξει ποτέ συμβίωση αλλά ούτε και τελική ενσωμάτωση. Όταν τα μηνύματα που παράγουν τα ΜΜΕ είναι μονοδιάστατα τότε μπορούν πολύ εύκολα να αποτελέσουν όργανο της κεντρικής εξουσίας και να ελέγξουν τη μαζική συνείδηση[7].

Όταν, όμως, τα ΜΜΕ διατηρούν μια ουδέτερη στάση και όπου γίνεται κάτι το απολύτως θετικό από πλευράς μεταναστών (όπως η βράβευση της Ακαδημίας Αθηνών σε δυο Πακιστανούς μετανάστες που θυσίασαν την ίδια τους τη ζωή προσπαθώντας να απεγκλωβίσουν δυο υπερήλικες που είχε ακινητοποιηθεί το όχημά τους σε διάβαση τραίνου) το αναδεικνύουν ως όφειλαν, τότε η κοινή γνώμη θα μπορέσει να διαπιστώσει ότι κανένα κοινωνικό φαινόμενο δεν μπορεί να χαρακτηρίζεται ως «μη αναστρέψιμο» και πως με συλλογική προσπάθεια και των δυο πλευρών μπορεί να μειωθούν κατά πολύ τα φαινόμενα κοινωνικού αποκλεισμού των μεταναστών.

 

2.2  Αξιολόγηση θετικών ενεργειών (θεσμοθετημένων  ή μη) με γνώμονα την   

      αντιμετώπιση των ανισοτήτων που δημιουργούνται από τα φαινόμενο

            του κοινωνικού αποκλεισμού

 

Η ελληνική κοινωνία συναισθανόμενη ότι δεν θα πρέπει να εξαπλωθεί αδίκως ένα κύμα κοινωνικού αποκλεισμού έναντι του συνόλου των μεταναστών, που εγκαταβιούν στην Ελλάδα, προχωρεί στην εκδήλωση αντανακλαστικών που συνοψίζονται είτε σε θεσμοθετημένες είτε σε μη θεσμικές ενέργειες προς την κατεύθυνση της ενσωμάτωσης και της συνολικής προόδου του κοινωνικού ιστού γηγενών και μη πληθυσμών.

Μια τέτοιου είδους πρωτοβουλία που επιλέξαμε να παρουσιάσουμε είναι και το Κυριακάτικο Σχολείο Μεταναστών. Η ενέργεια αυτή είναι μια πρωτοβουλία της Κίνησης Πολιτών «Απελάστε το Ρατσισμό» με έδρα την Αθήνα και στόχο της έχει να μάθουν δωρεάν την ελληνική γλώσσα πρόσφυγες και εργαζόμενοι μετανάστες αλλά και να έχουν μια στοιχειώδη νομική κάλυψη. Το πολύ σημαντικό στοιχείο που κάνει αυτή την πρωτοβουλία αξιέπαινη (πέραν του προφανούς του σκοπού ύπαρξής της) είναι πως όσοι διδάσκουν εκεί είναι εθελοντές μη αμειβόμενοι και είναι κατά κύριο λόγο φοιτητές σχολών παιδαγωγικής κατεύθυνσης. Παράλληλα η φοίτηση σε αυτό το σχολείο δεν είναι υποχρεωτικό να συνοδεύεται και από προσκόμιση δικαιολογητικών νόμιμης παραμονής στη χώρα. Η δε οικονομική στήριξη στην εν λόγω προσπάθεια είναι καθαρά στηριζόμενη στις όποιες συνδρομές ανθρώπων που θέλουν να ενισχύσουν το εν λόγω έργο[8].

Ενδεικτικά αναφέρουμε και τις προσπάθειες της καθηγήτριας κας Στέλλας Πρωτονοτάριου που έκανε πραγματικότητα τη δημιουργία βιωματικών εργαστηρίων για μαθητές και γονείς μεταναστών και την στήριξαν ο Σύλλογος Γονέων και Κηδεμόνων της σχολικής μονάδας στην οποία εργάζεται, η Κοινωνική Υπηρεσία του Δήμου Αθηναίων, το Ιατροπαιδαγωγικό Κέντρο Αθηνών, το Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο και η UNICEF.

Το κράτος από πλευράς του προσπαθεί και εκείνο με τους λιγοστούς πόρους που διαθέτει μεσούσης της οικονομικής κρίσης να προχωρήσει σε πρωτοβουλίες όπως είναι η αξιοποίηση κονδυλίων από το πρόγραμμα ΕΣΠΑ για την ενσωμάτωση ευπαθών ομάδων στην αγορά εργασίας αλλά και η συμπερίληψη ειδικών μαθημάτων διαπολιτισμικής εκπαίδευσης στον κορμό των υποχρεωτικών μαθημάτων των παιδαγωγικών σχολών ούτως ώστε οι σύγχρονοι εκπαιδευτικοί να γνωρίζουν πως θα πρέπει να καταπολεμούν τον κοινωνικό αποκλεισμό εντός της σχολικής αιθούσης στην κρίσιμη παιδική ηλικία.

  1. 3.     Επίλογος:

Όπως αποδείχθηκε στο Κυρίως Μέρος της σύντομης αυτής ερευνητικής προσπάθειας η ελληνική κοινωνία από τότε που το φαινόμενο της μετανάστευσης εκτοξεύθηκε αριθμητικά στη χώρα μας  άρχισε να δομεί τη συμπεριφορά της έναντι των μεταναστών στη βάση ενός μεγάλου λάθους. Το λάθος αυτό δεν είναι άλλο από την συνεχή προσπάθεια κρίσης των συνανθρώπων μας και του πολιτισμού τους με μοναδικό μέτρο σύγκρισης το δικό μας πολιτισμό και τις δικές μας ιδιαίτερες αξίες. Αυτή η συμπεριφορά περιγράφεται στην σύγχρονη κοινωνιολογική θεώρηση ως εθνοκεντρισμός[9].

Είναι, λοιπόν, αναγκαία μια κοινωνική μεταβολή που να κρατά μεν μερικές σταθερές πολιτισμικής σημασίας αλλά και να ενσωματώνει ολοένα και περισσότερα στοιχεία από άλλους πολιτισμούς μετασχηματίζοντας γόνιμα και σε διαρκή βάση τον πολιτιστικό χάρτη της ελληνικής κοινωνίας. Δεν θα ήταν υπερβολή να γίνει αναφορά για την αναγκαιότητα εκκίνησης μιας διαδικασίας αλλαγής των κοινωνικών πρακτικών, που ακολουθούνται σε επίπεδο τόσο τοπικό όσο και εθνικό, όπως πολύ χαρακτηριστικά προτείνει και ο Davis στην πολύ σημαντική μελέτη του με τίτλο: Identity & Social Change στην οποία πραγματεύεται παράλληλα και τη διασύνδεση με την κατασκευή της ατομικής και κοινωνικής ταυτότητας[10].

Αυτή ακριβώς η κοινωνική μεταβολή μπορεί να προκύψει και σαν αποτέλεσμα μιας ευρείας συλλογικής δράσης, που θα είναι σε θέση να εκφράσει τη γενικευμένη δυσφορία έναντι πρακτικών που υπερβαίνουν τα εσκαμμένα στο ζήτημα του κοινωνικού αποκλεισμού των μεταναστών. Η κοινωνική μεταβολή θα έχει σαν κύριο εκφραστή της τα κοινωνικά κινήματα που θα είναι σε θέση να προσδιορίσουν επακριβώς το οξύ κοινωνικό πρόβλημα, να αποδώσουν ευθύνες και να προτείνουν λύσεις για την επίλυση αυτού[11].

Τυπικό παράδειγμα ενός τέτοιου κινήματος στους κόλπους των τοπικών κοινωνιών θα αποτελούσε και η διοργάνωση σε επίπεδο τοπικής αυτοδιοίκησης εκδηλώσεων με βάση την τοπική κουλτούρα των λαών που υποδεχόμαστε.

Δεν μπορούμε όμως να παραβλέψουμε και την προσφορά της Εκκλησίας μας που είναι αρωγός σε κάθε πονεμένο άνθρωπο ανεξάρτητα από το φύλλο το χρώμα η ακόμα και την θρησκεία.Έχουμε και πρόσφατα παραδείγματα  του

Παπά Στρατή, εφημέριου του Αγ. Γεωργίου Καλλονής στη Λέσβο, είναι επικεφαλής της ΜΚΟ «Αγκαλιά».

Ο ιερέας ανοίγει μια μεγάλη αγκαλιά για δεκάδες μετανάστες στο νησί προσφέροντας πολύτιμο έργο.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

 

  1. 1.      Davis J., Identity and Social Change, Transaction Publishers, New Jersey, 2000.
    1. 2.      Giddens Α., Κοινωνιολογία (σε μετάφραση: Δημητρίου Τσαούση) (Β΄ Έκδοση), Gutenberg, Αθήνα, 2009.
    2. 3.      Lindsey L., Gender Roles: A Sociological Perspective (5th Edition), Pearson Prentice Hall, UK, 2010.
    3. 4.      Neveu Ε., Κοινωνιολογία των κοινωνικών κινημάτων και ιστορίες κινημάτων από το Μεσαίωνα μέχρι σήμερα (Μετάφραση: Μαρλέν Λογοθέτη), Σαββάλας, Αθήνα, 2010.
    4. 5.      Διδακτικό εγχειρίδιο του ΑΠΚΥ για την Ενότητα ΕΔΜ50 με τίτλο: Κοινωνιολογία, Λευκωσία, 2013.
    5. 6.      Σεραφετινίδου Μ., Κοινωνιολογία των Μέσων Μαζικής Επικοινωνίας – Ο ρόλος των Μέσων στην  αναπαραγωγή του σύγχρονου καπιταλισμού, Gutenberg, Αθήνα, 1995.


[1]  A.Giddens, Κοινωνιολογία (σε μετάφραση: Δημητρίου Τσαούση), Gutenberg, Αθήνα, 2009

(Β΄Έκδοση), σελ.74.

[2]  L.Lindsey, Gender Roles: A Sociological Perspective (5th Edition), Pearson Prentice Hall, UK, 2010,

p.8.

[3]  Διδακτικό εγχειρίδιο του ΑΠΚΥ για την Ενότητα ΕΔΜ50 με τίτλο: Κοινωνιολογία, Λευκωσία, 2013,

σελ.7.

[4]  A.Giddens, ο.π., σελ.54.

[5]  ό.π., σελ.64.

[6]  Πολύ σημαντική είναι η δουλειά που έχουν κάνει οι Dahrendorf (1959) & Collins (1975,1979)  ως προς

την αποκρυστάλλωση των δομικών στοιχείων της Σύγχρονης Συγκρουσιακής Θεωρίας.

[7] Μ.Σεραφετινίδου, Κοινωνιολογία των Μέσων Μαζικής Επικοινωνίας – Ο ρόλος των Μέσων στην

   αναπαραγωγή του σύγχρονου καπιταλισμού, Gutenberg, Αθήνα, 1995, σσ.416-417.

[8]  Για περισσότερες πληροφορίες βλέπε: http://www.ksm.gr/ [Τελευταία πρόσβαση: 04.02.2013]

[9]  A.Giddens, Κοινωνιολογία (σε μετάφραση: Δημητρίου Τσαούση), Gutenberg, Αθήνα, 2009

(Β΄Έκδοση), σελ.76.

[10]  J. Davis, Identity and Social Change, Transaction Publishers, New Jersey, 2000, p.3.

[11]  E.Neveu, Κοινωνιολογία των κοινωνικών κινημάτων και ιστορίες κινημάτων από το Μεσαίωνα μέχρι

    σήμερα (Μετάφραση: Μαρλέν Λογοθέτη), Σαββάλας, Αθήνα, 2010, σελ.206.

One Response to Κοινωνικός Αποκλεισμός Μεταναστών- Πολιτισμική Ετερότητα-Εθνική Ταυτότητα

  1. Ο/Η Kostas Theodorou λέει:

    ωραίο το άρθρο!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s